اپیزود اول | از نبوغ آلفازیرو تا کشف هالیسین

در قسمت اول پادکست تاریخچه هوش مصنوعی، فصل نخست کتاب عصر هوش مصنوعی و اینده انسانی ما بررسی می‌شود؛ کتابی که با وجود انتشار در سال ۲۰۲۱، همچنان یکی از منابع ارزشمند برای شناخت چالش‌های هوش مصنوعی و آینده این فناوری محسوب می‌شود.

هدف این اپیزود چیست؟

یکی از نکاتی که در ابتدای اپیزود بر آن تأکید می‌شود این است که هدف این مجموعه، خلاصه کردن کتاب‌ها یا تولید کتاب صوتی نیست. بلکه تلاش می‌شود ایده‌ها، نظریه‌ها و دیدگاه‌های مطرح‌شده در کتاب‌ها بررسی شوند و ارتباط آن‌ها با دنیای امروز هوش مصنوعی تحلیل شود.

به همین دلیل، شنونده تنها با محتوای کتاب آشنا نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند درک بهتری از کاربردهای واقعی هوش مصنوعی، چالش‌های آن و تأثیرش بر آینده فناوری به دست آورد.

چرا کتاب هم‌راستایی انتخاب شده است؟

با وجود اینکه این کتاب در سال ۲۰۲۱ منتشر شده، اما بسیاری از مباحث آن همچنان به‌روز و کاربردی هستند.

دلیل انتخاب این کتاب آن است که به جای تمرکز بر ابزارهای موقتی یا اخبار روز، به مفاهیم بنیادین هوش مصنوعی می‌پردازد؛ مفاهیمی که با گذشت زمان همچنان اهمیت خود را حفظ کرده‌اند و امروز بیش از هر زمان دیگری درباره آن‌ها صحبت می‌شود.

نویسنده کتاب چه کسی است؟

نویسنده این کتاب یکی از چهره‌های شناخته‌شده حوزه فناوری و هوش مصنوعی است که علاوه بر فعالیت دانشگاهی، سابقه حضور در سطوح مدیریتی شرکت گوگل را نیز در کارنامه خود دارد و در دانشگاه MIT نیز در زمینه فناوری اطلاعات تدریس و پژوهش می‌کند. همین تجربه علمی و صنعتی باعث شده نگاه کتاب تنها محدود به مباحث تئوری نباشد و کاربردهای واقعی هوش مصنوعی نیز مورد بررسی قرار گیرد.

آلفازیرو؛ زمانی که هوش مصنوعی خودش یاد گرفت

یکی از جذاب‌ترین مثال‌های مطرح‌شده در این اپیزود، معرفی AlphaZero است.

در سال ۲۰۱۷، شرکت DeepMind برنامه‌ای توسعه داد که برخلاف بسیاری از سیستم‌های قبلی، مجموعه‌ای از استراتژی‌های آماده یا الگوریتم‌های از پیش نوشته‌شده را دریافت نکرد. تنها قوانین بازی شطرنج به این سیستم آموزش داده شد و سپس فرصت یافت با بازی کردن و آزمون‌وخطا، استراتژی‌های خودش را کشف کند.

نتیجه شگفت‌انگیز بود. آلفازیرو پس از مدت کوتاهی به سطحی رسید که توانست قوی‌ترین موتورهای شطرنج جهان را شکست دهد. نکته جالب‌تر این بود که بسیاری از حرکت‌های آن در ابتدا از نگاه استادان شطرنج غیرمنطقی یا حتی اشتباه به نظر می‌رسید، اما در نهایت مشخص شد همین تصمیم‌ها باعث پیروزی آن می‌شوند.

این مثال نشان می‌دهد هوش مصنوعی الزاماً مانند انسان فکر نمی‌کند و ممکن است به راه‌حل‌هایی برسد که خارج از الگوهای ذهنی ما باشند.

کشف آنتی‌بیوتیک هالیسین با کمک هوش مصنوعی

نمونه دیگری که در این قسمت بررسی می‌شود، کشف آنتی‌بیوتیک هالیسین (Halicin) در سال ۲۰۲۰ است.

فرآیند کشف دارو معمولاً سال‌ها زمان و هزینه بسیار زیادی نیاز دارد. پژوهشگران باید هزاران ترکیب شیمیایی را آزمایش کنند تا شاید به نتیجه مطلوب برسند.

اما در این پروژه، هوش مصنوعی توانست در مدت‌زمانی بسیار کوتاه، ترکیباتی را شناسایی کند که احتمال موفقیت بالایی داشتند. نتیجه این فرایند، کشف هالیسین بود؛ آنتی‌بیوتیکی که می‌تواند علیه برخی باکتری‌های مقاوم به دارو مؤثر باشد.

این مثال نشان می‌دهد که هوش مصنوعی تنها برای تولید متن یا تصویر کاربرد ندارد، بلکه می‌تواند سرعت تحقیقات علمی و پزشکی را نیز به شکل چشمگیری افزایش دهد.

چگونه هوش مصنوعی مصرف انرژی دیتاسنترهای گوگل را کاهش داد؟

یکی دیگر از نمونه‌های کاربردی مطرح‌شده در این اپیزود، استفاده گوگل از هوش مصنوعی برای مدیریت مراکز داده است.

دیتاسنترها هزاران سرور را در خود جای داده‌اند و برای جلوگیری از افزایش دما به سیستم‌های خنک‌کننده بسیار قدرتمندی نیاز دارند. مدیریت این فرایند با توجه به تعداد زیاد متغیرها، برای انسان بسیار دشوار است.

گوگل با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی توانست عملکرد سیستم‌های سرمایشی را بهینه کند و مصرف انرژی مربوط به خنک‌سازی را تا حدود ۴۰ درصد کاهش دهد؛ موضوعی که علاوه بر کاهش هزینه‌ها، تأثیر مثبتی بر مصرف انرژی و حفظ محیط‌زیست نیز داشته است.

ظهور مدل‌های زبانی بزرگ؛ آغاز نسل جدید هوش مصنوعی

در ادامه اپیزود، به ظهور مدل‌های زبانی بزرگ (Large Language Models) مانند GPT-3 اشاره می‌شود.

این مدل‌ها نقطه عطفی در توسعه هوش مصنوعی محسوب می‌شوند، زیرا توانستند متن تولید کنند، به پرسش‌ها پاسخ دهند، ترجمه انجام دهند، برنامه‌نویسی کنند و حتی در تولید ایده و محتوا به انسان کمک کنند.

امروزه بسیاری از ابزارهای هوش مصنوعی که روزانه از آن‌ها استفاده می‌کنیم، بر پایه همین مدل‌های زبانی توسعه یافته‌اند.

آیا می‌توان به تصمیم‌های هوش مصنوعی اعتماد کرد؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که در این قسمت مطرح می‌شود، جنبه فلسفی هوش مصنوعی است.

اگر یک سیستم هوشمند بتواند تصمیم‌هایی بگیرد که نتیجه آن‌ها کاملاً موفق باشد، اما انسان دلیل آن تصمیم را درک نکند، آیا همچنان باید به آن اعتماد کنیم؟

این سؤال، یکی از چالش‌های اصلی پژوهشگران در سال‌های اخیر بوده و ارتباط مستقیمی با مفهوم «هم‌راستایی» دارد؛ یعنی اینکه اطمینان حاصل شود تصمیم‌های هوش مصنوعی با ارزش‌ها، اهداف و منافع انسان همسو هستند.

اگر از مطالعه این مقاله لذت بردید و می‌خواهید مسیر را از ابتدا دنبال کنید، پیشنهاد می‌کنیم اپیزود دوم پادکست از سایه‌های غار افلاطون تا لنز هوش مصنوعی را از دست ندهید.